ხობელები უცხოეთში - გიორგი ლოლუა

                                                

გიორგი ლოლუა 1919 წ. 19 ივნისს დაიბადა სამეგრელოში, სოფელ ზემო ქვალონში, ალექსანდრე ლოლუასა და მინადორა ფანცულაიას ოჯახში. 1920 წელს მამა გარდაეცვალა და დედამ გაზარდა. 1936 წ. დაამთავრა თბილისის  N1 სკოლა, 1941 წელს კი – საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის ენერგეტიკული ფაკულტეტი ინჟინერ–ელექტრიკოსის სპეციალობით.

II მსოფლიო ომში 1941 წ. გიორგი ლოლუა მოხალისედ წავიდა, იბრძოდა ლენინგრადის ფრონტზე, მალე ტყვედ ჩავარდა. ტყვეობიდან ემიგრანტმა ქათველებმა იხსნეს და ქართულ ბატალიონში ჩაწერეს. 1944 წ. ნაწილი, რომელშიც გიორგი ლოლუა ირიცხებოდა, გერმანელებმა ჩრდილოეთ იტალიაში გადაიყვანეს, თუმცა ბრძოლებში მონაწილეობა არ მიუღია, ომის შემდეგ საბჭოთა მხარემ ყოფილი ტყვეებისა და ლეგიონერების გადაცემა მოითხოვა. ინტერნირებულებს საფრანგეთის, გერმანიის, ავსტრიისა და იტალიის საოკუპაციო ბანაკებში უყრიდნენ თავს, იქიდან კი ისინი ხშირად პირდაპირ ციმბირში ხვდებოდნენ. გიორგი ლოლუა იტალიაში დარჩა და მიუხედავად დიდი ეკონომიკური სიდუხჭირისა მილანელ ქალიშვილზე დაქორწინა, რომელთანაც ომის წლებში ჰქონდა მიმოწერა. 1947 წ. საბჭოთა კავშირის მხარის მოთხოვნით საფრანგეთისა და იტალიის სოციალუსტურმა მთავრობებმა „კოლაბორაციონიზმის“ ბრალდებით დააპატიმრეს  გერმანიის მხარეს მებრძოლი ქართველები. 1950 წ. იტალიაში კუნძულა ლიპარის ბანაკში ტყვედ იყო და შველას ითხოვდა 11 ქართველი, რომელთა შორისაც იყო გიორგი ლოლუა. 1951 წ. საერთასორისო ორგანიზაციის შუამდგომლობით და მიუნხენის კოლონიის თავმჯდომარის ალექსანდრე კორძიას აქტიურობით ქართველი ტყვეები გაანთავისუფლეს და ნეაპოლთან სატრანზიტო ბანაკ ბანიოლაში გადაიყვანეს, საიდანაც ემიგრანტებმა გამოიხსნეს, ერთხანს პარიზში ჩაიყვანეს და შემდეგ ამერიკაში გადაგზავნეს.

გიორგი ლულუა კანადაში, ქალაქ ჰამილტონში დასახლდა და 33 წლის მანძილზე უდიდეს მეტალურგიულ ქარანაში ერთ–ერთი საამქროს მთავარ ინჟინრად მუშაობდა, საიდანაც დიდი პატივითა და ჯილდოებით გააცილეს პენსიაში.

ლექსების წერა გიორგი ლოლუამ საქართველოში დაიწყო. მისი ლექსების ხელნაწერი კრებული 1940 წლით თარიღდება. 1941-1942 წლებში მისი რამდენიმე ლექსი გაზეთებში „კომუნისტსა“ და „თბილისში“ დაიბეჭდა. ასევე რამდენიმე ლექსი ომის წლებში ემიგრანტულ გაზეთებში „ქართველი ერი“ და „საქართველო“ დაიბეჭდა. ომის შემდეგ კი ერთი ლექსი გამოქვეყნდა ჟურნალ „ბედი ქართლისაში“. „მამულში“ გამოქვეყნებულმა მისმა ორმა ლექსმა გრიგოლ რობაქიძის ყურადღება და მაღალი შეფასება დაიმსახურა. 1939-1990 წლებში დაწერილი ლექსების ხელნაწერი კრებული გიორგი ლოლუამ გურამ შარაძეს გამოუგზავნა.

გიორგი ლოლუამ თავის ერთი ლექსი ინგლისურად თარგმნა და ადგილობრივ გაზეთში გამოქვეყნა. წერდა მოთხრობებსაც, თუმცა მათი ერთ წიგნად გამოცემა ვერ მოასწრო. უკვე უკურნებელი სენით დაავადებული გიორგი ლოლუა მეუღლეს, რომელმაც ქართული არ იცოდა, სთხოვდა, მასთან ქართულად ელაპარაკა. 1990 წ. 21 დეკემბერს გიოგი ლოლუა გარდაიცვალა.

გიორგი ლოლუას სამი შვილი – სანდრო, ლეილა და სანდრა კანადაში ცხოვრობენ. 2013 წელს ლეილა ლოლუა პირველად ეწვია საქართველოს.

წყარო:

ლოლუა გიორგი // ქართველები უცხოეთში : წ.1 / რუსუდან დაუშვილი, გრიგოლ კალანდაძე, რუსუდან კობახიძე, გოჩა ჯაფარიძე, თემურ ტარტარაშვილი. - თბ. 2012 წ.

Nplg.gov.ge (საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა)

„ჯაკონიას“ ეტიმოლოგია

აკაკი შანიძის შრომების კითხვისას წავაწყდი საინტერესო წერილს - ეტიმოლოგიური შენიშვნები, ჯაკონია (კერპი). რადგან, ხობის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძველ ხიბულაში ჯაკონია გავრცელებული გვარია და სოფლის ერთ-ერთ უბანსაც საჯაკონიო ჰქვია; ვფიქრობ საზოგადოების გარკვეულ ნაწილს დააინტერესებს დიდი მეცნიერის მოსაზრებები გვარის წარმოშობაზე.

ა. შანიძე სიტყვა ჯაკონიას განიხილავს ორი მნიშვნელობით: 1. ჯაკონია, როგორც კერპის სახელი; 2. ჯაკონია გვარი.

1.             ჯაკონია (კერპი). ი. ყიფშიძის დამოწმებული ადგილი (მეგრული ლექსიკონი. ი. ყიფშიძე) რომ მოვნახე, აღმოჩნდა, რომ იგი წარმოადგენს რუსულიდან ნათარგმნი ისტორიული მოთხრობის ნაწყვეტს, სადაც იკითხება: „გეეჭოფუ პოლიცქინი, ვლადიმერქ ქიგიანთხუ იაროპოლკის დო მალას გაათუუ საქმე ულუმურო.  ვლადიმერქუ დიიჭყუ ხვალე თელი რუსეთიში კნიაზობა. თიქ ქიგიიჭყუ მუში გალოვანიში მუკ-მუკი ჯაკონიეფიშ გოდგუმა დო თინეფიში ზვარაკო კათაში შეწირუა“. თუ რა აზრით არის აქ ნახმარი „ჯაკონიეფი“, ამას ცხადჰყოფს რუსული ტექსტი, სადაც ჯაკონიეფი ნახმარია კუმირის მნიშვნელობით.

სიტყვა უთუოდ ძველთაგანვეა სადღაც შემორჩენილი და იქედან მოხვედრილა აღნიშნულ ნაწყვეტში, მაგრამ ნასესხებია: იგია ბერძნული  „διακονία“ რაც ნიშნავს „მსახურებას“, „სამსახურებელს“. თავდაპირველად „სამსახურებელი“  უთუოდ  ღმერთების (კერპების) შეწირულობას გულისხმობდა, მასთან დაკავშირებული რიტუალით, ე.ი. ძველი ქართული ტერმინი რომ ვიხმაროთ, „გებას“, „ზორვას“ და შემდეგ მას თვით კერპის მნიშვნელობა მიუღია. ტერმინი კერპთაყვანისმცემლობის ხანიდან ჩანს შემორჩენილი და ჩვენს დრომდე მოღწეული.

2.             გვარი ჯაკონია. რაც შეეხება „ჯაკონიას“, როგორც გვარს, უნდა ვთქვათ, რომ იგი წარმომდგარია დიაკონ სიტყვისგან, რომელიც ბერძნულია და იმავე ძირისაა: „ διάκονος“ „მსახური“.სიტყვა აღნიშნავს ეკლესიის ერთ-ერთ დაბალ მსახურს და ქართულში შემოსულია ქრისტიანობის დამკვიდრების პირველ ხანებშივე (IV-V სს.).

რაც შეეხება გვარის წარმოებას დ ი ა კ ო ნ სიტყვისაგან, ვითარება აქ ანალოგიურია სხვა მეგრული და ქართული გვარებისა, რომლებიც ნაწარმოებია ეკლესიის მსახურთა სახელებისაგან: პაპავა, პაპასკირი, ხუციშვილი, მღვდლიშვილი, მამამთავრიშვილი, და მისთ.

დიაკონია (აქედან ჯ ა კ ო ნ ი ა ) მეგრულად გაფორმებული გვარია, ქართული გაფორმებით კი დ ი ა კ ო ნ ი ძ ე იქნება, რაც გვხვდება კიდეც (ეტიმოლოგიური შენიშვნები, ჯაკონია (კერპი). ა. შანიძე, თხზულებანი ტ. II).

“დია კომპლექსს რომ შეეძლო ჯა მოეცა, ეს ცხადად ჩანს მეგრული სიტყვიდან,რომელიცაა ჯაკონია. ეს სიტყვა მეგრულში საკუთარი სახელიცაა და საზოგადოც:როგორც საკუთარი სახელი, იგი აღნიშნავს კაცის გვარს, ხოლო როგორც საზოგადო −„კერპს“. ორივე მნიშვნელობა შეტანილი აქვს ი. ყიფშიძეს თავის ლექსიკონში“ (ჯ ბგერის წარმოშობის წყაროები ქართველურ ენებში ა. შანიძე, თხზულებანი ტ. II).