რედუტ კალეში ფოსტა-ტელეგრაფის გახსნის შესახებ

 ქ. ფოთის მახლობლათ, 14 ვერსის მანძილზე ზღვის პირათ მშვენიერი სოფელია რედუტ-კალე (ყულევი). ეს ძველი ქალაქია.

აქ დიდი წარმოებაა ხის; არის რამოდენიმე ხე-ტყის ქარხნები, სასწავლებლები, საფერშლო და დამზღვევი კასის პუნკტები და სხვა.

მაგრამ გასაკვირია ის, რომ აქ აქამდე არ არის დაარსებული ფოსტა-ტელეგრაფის განყოფილება. ჯერ კიდევ 1920 წელს ფოთ-ყულევ შუა გაყვანილი იყო ტელეგრაფის ხაზი და უნდოდათ ფოსტა-ტელეგრაფის გახსნა, მაგრამ, რაღაც მიზეზების გამო ფოსტა არ გაიხსნა და დადგმულ იქნა ტელეფონის აპარატი, მცხოვრებლებს საშვალება ჰქონდა საჭიროებისას ესარგებლა მით. წელზე მეტია ეს ტელეფონი მოიხსნა. რედუტ-კალე ეხლა სრულიათ მოწყვეტილია ქალაქს და დიდ უხერხულობას განიცდის უკავშირობით.

ფოსტის უწყებას კი ამ ხაზის ყოველ წლიური შეკეთება დიდ ფულათ უჯდება, ყოველ წლიურათ სცვლის ბოძებს, დაჟანგულ მავთულს და სხვა მასალებს, ასე რომ დიდ ყურადღებას აქცევს მის საღ მდგომარეობას.

ყველაფერი ეს უნაყოფოთ და უსარგებლოთ ფუჭდება.

ნუ თუ ასე ძნელია რედუტ-კალეში ფოსტა-ტელეგრაფის გახსნა, მაშინ როდესაც ხაზი გაყვანილია! ეს არის მთავარი – ტელეგრაფისათვის. მე მგონია რედუტ-კალეს აღმასკომს არ გაუჭირდება ამ საქმისათვის ერთი შენობის მონახვა. ცოტა უნარი და აქაც მალე დაიკაკუნებს „მორზე“-ს მანქანა.

"მუშა" 1924 წ. N414

ალანიები - ქართული ხალხური სიმღერის მოამაგენი

 კიწი გეგეჭკორის მოგონებებიდან: ,,..(ძუკუ) თავისი საცოლეთი ეტლით ჩამოვიდა ხობში ჩემთან, მაშინვე დავფაცურდი, დავუძახე ჩემს ამხანაგმომღერლებს ახალი სენაკიდან, რემა შელეგიას და პორფილე გაბელიას, ხობიდან – ძმებს ალანიებს და ეტლებით წავედით ქვალონში. 

ძუკუს ჯვარი დავწერეთ ეკლესიაში, წავედით ახალსენაკში და გუსარი დგებიას რესტორანში გადავუხადეთ ქორწილი... თქვენთვის ადვილი წარმოსადგენია, თუ რა სიმღერები, სიტყვები და საერთო სიამოვნება იქნებოდა ამ ქორწილზე, სამეგრელოს რჩეულ მომღერლებს ჰქონდათ თავი მოყრილი“! როგორც ვხედავთ, სამეგრელოს რჩეულ მომღერალთა რიცხვში, რომელთაც წილად ხვდათ პატივი სახელგანთქმული ლოტბარის – ძუკუ ლოლუას ქორწილში მიწვევისა და სიმღერისა, კიწი გეგეჭკორი ხობელ ძმებს – ალანიებსაც ასახელებს. ესენი იყვნენ შესანიშნავი მომღერლები – ანდრი და ერმილე ალანიები.

 ანდრი თევდორეს ძე ალანია დაიბადა 1879 წლის 5 იანვარს ხობის რაიონის სოფელ გურიფულში, თევდორე და მართა ალანიების ოჯახში. თევდორე გვაჩის ძე ალანიამ უკვე მეორედ, თოფის სროლით, აღნიშნა მეორე ვაჟიშვილის – ანდრის დაბადება. თევდორეს სამი ვაჟი ჰყავდა: უფროსი ალექსანდრე, შუათანა ანდრი და უმცროსი ერმილე. სიყვარულით გამთბარ ოჯახში იზრდებოდნენ ბავშვები. მშობლები ერთურთს სიყვარულით ,,თოლიგე“-სა და ,,შურიგე“-თი მიმართავდნენ. შვილებსაც საოცარი სიფაქიზით უყვარდათ მშობლები, ერთმანეთი, ახლობლები. მათი ცხოვრების წესად იქცა გულისხმიერება, თანადგომა და დახმარება. თევდორე და მართა მარჯვე და მშრომელი ადამიანები იყვნენ და შრომის წყალობით შეძლებულად ცხოვრობდნენ. თევდორეს სადურგლო საქმეც ხელეწიფებოდა, აგებდა მეგრულ ოდა-სახლებს, ფაცხას, ოსტატურად და გემოვნებით თლიდა ხისაგან დგამ-ავეჯს, იყო კარგი მეურნე, ჰყავდა თხები, ძროხები, ხარ-კამეჩი. ყანასა თუ ბოსტანში მუშაობის ჟამს ოჯახთან, შვილებთან, მეზობლებთან და სანათესაოსთან ერთად დააგუგუნებდნენ კარგ სიმღერას. ამის შემხედვარე ბავშვები შრომასთან ერთად, სიმღერებსაც ითვისებდნენ უშუალო და ბუნებრივ პირობებში. სიმღერის სიყვარული მშობლებისაგან გამოჰყვათ ანდრისა და ერმილეს. დედა მართა ობიშხიას ასული წურწუმია, იმ დროისათვის საკმაოდ განათლებული ქალი იყო. იგი შესანიშნავად უკრავდა ხალხურ საკრავებზე და მღეროდა. იყო ასევე კარგი კულინარი და დიასახლისი. ხელეწიფებოდა ჭრა-კერვა, ქსოვა, ქარგვა. საოჯახო საქმეებს რომ მოილევდა, დაჯდებოდა შვილებთან და საალანიოს ბავშვებთან ერთად, დააკვნესებდა მეგრულ ხალხურ სიმღერებს. ბავშვებიც სწავლობდნენ მეგრულ სიმღერებსა და ლექსებს." ანდრი ბავშვობაში მხიარული, ცელქი და განებივრებული ბავშვი ყოფილა, ლაპარაკის დაწყებამდე, სიმღერა დაუწყია თურმე. ადრეული ასაკიდან ადვილად ითვისებდა მოსმენილ სიმღერებს და ძმასთან, ერმილესთან, ერთად მაშინათვე აუწყობდა მომღერლებს ხმას. 

ანდრის მომღერლად ჩამოყალიბებაში დიდი მნიშვნელობა იქონია გარემომაც. სამეგრელოში დიდი ქორწილები, დღეობები, ჯარალობები იმართებოდა, რომლებიც მეტწილად ხალხური სიმღერების ფონზე მიმდინარეობდა. ლხინის ჟამს მომღერლები ერთმანეთს სიმღერაში, ლექსისა თუ გამოცანების თქმაში ეჯიბრებოდნენ. ანდრი ალანია დიდი ნიჭისა და მეხსიერების წყალობით ადვილად, ერთი მოსმენით იმახსოვრებდა ყოველივეს. მისთვის ადვილი იყო ყველა ხმის გამღერება. შეეძლო ხმატკბილად ეგალობა. ქრისტეშობას პატარა ანდრი სიხარულით დადიოდა ალილოზე სოფელში და როცა დასძახებდა „ეჩდოხუთი თე თუთასი“ და ,,სადავოი კირიალესას“, სოფელში მის ლამაზ ხმას ცნობდნენ და საგანგებოდ ასაჩუქრებდნენ კიდეც. 1886 წელს ანდრი მიაბარეს გურიფულის გიმნაზიაში. იმ დროს გიმნაზიაში მუშაობდნენ სახელოვანი მასწავლებლები. მათ შორის იყო მირკური წურწუმია, ცნობილი კდემამოსილებით, უგანათლებულესი, კარგი მოქართულე. მან თავიდანვე შენიშნა ანდრი ალანიას ნიჭიერება. მართალია, ანდრის ყველა საგანი თანაბრად ხელეწიფებოდა, მაგრამ გული სიმღერისაკენ მიუწევდა. ქალბატონი მირკური ხშირად ამღერებდა ანდრისა და ერმილეს; ბავშვებიც დიდი სიყვარულით ასრულებდნენ მასწავლებლისათვის ცნობილ სიმღერებს. 

1890 წელს ანდრიმ წარმატებით დაამთავრა გიმნაზიის სრული კურსი. 12 წლის ასაკში უკვე ჭკვიანი და ჩამოყალიბებული მოზარდი იყო. 1903 წელს სოხუმში სტუმრად ჩასული ანდრი სრულიად შემთხეევით მოხვდა ძუკუ ლოლუასთან რეპეტიციაზე. ანდრისა და ძუკუს მეგობრობას ჯერ კიდევ დედებმა ჩაუყარეს საფუძველი. იმხანად, დასაფლავების დღეს, ჭირისუფალი ოჯახში მოიწვევდა ხოლმე მომთქმელ-დამტირებელს. ერთერთ გასვენებაში, სოფ. ხორგაში, ანდრის დედამ, მართამ, გაიცნო იმ მხარეში განთქმული მეჩონგურე-დამტირებელი ქალი – ჭამჭალა ჩიქვანიძე, რომელიც ქართული სიმღერის დიდ ოსტატის, ძუკუ ლოლუას, დედა იყო. მართასა და ჭამჭალას კარგი ურთიერთობა ჰქონიათ ერთმანეთთან და თუმცა, ფოთში გადასული ლოლუების ოჯახს ისე ხშირად ვერ სტუმრობდნენ, მეგობრობა არ შეუწყვეტიათ. მშობლების მეგობრობამ ანდრი ძუკუსთან დაახლოვდა. ძუკუმ, რომელიც თავის გუნდისთვის გამორჩეულად ნიჭიერ მომღერლებს ირჩევდა, მაშინვე შეამჩნია ანდრის ნიჭიერება და სოხუმში თავის გუნდში დარჩენა შეუთავაზებია, მაგრამ ანდრის არ ჰქონდა დარჩენის საშუალება, თუმცა მასთან ბოლომდე მეგობრობდა, ანდრი ასევე მეგობრობდა კიწი გეგეჭკორთან, ჩხოროწყუელ თადა გოგუასთან და სხვ. 1908 წელს ანდრიმ ცოლად შეირთო შუა ხორგელი ქალი ცაცუ ჩაჩიბაია. საინტერესოა მათი გაცნობის ისტორია. სოფელში ტარდებოდა ჯარალობა, სადაც თავს იყრიდა ყველა სოფლიდან ჩამოსული ახალგახრღობა. იმართებოდა მარულა, ისინდი, პაექრობა სიმღერა-ცეკვაში, შაირ-კაფია, გამოცანებში. საცოლე ვაჟკაცებს შეეძლოთ შეეთვალიერებინათ მათთვის სასურველი საპატარძლო. ანდრიმაც, ერთ-ერთ ჯარალობაზე, დაიგულა პირმშვენიერი ქალი – ცაცუ, რომელიც შესანიშნავად უკრავდა ჩონგურზე და ტკბილად მღეროდა მეგრულ სიმღერებს.

ჯარალობიდან დაბრუნებულმა ანდრიმ მამას მორცხვი ღიმილით მიმართა; პატონ თევდორე, მომწონს ჩაჩიბაიაშ გოგო და მინდა შევირთოო. მამამ მყისვე უპასუხა –თუ მღერის და უკრავს, მოიყვანეო, ვინაიდან ჩვენ, ალანიები, ყველანი ვმღერითო. ანდრის მეუღლე, ცაცუ ჩაჩიბაია, შესანიშნავი მეჩონგურე გახლდათ. სამეგრელოში ჩაჩიბაიები ცნობილია, როგორც მომღერალთა გვარი. ცაცუც მომღერალთა ოჯახიდან ყოფილა და ჩონგურზე დაკვრა მშობლებისგან უსწავლია. იგი ძალიან კეთილი და მოსიყვარულე ქალი იყო, სოფელში განთქმული გულკეთილობით. გაჭირვებაში მყოფთ მუდამ გვერდში ედგა ქომაგად. ცაცუსა და ანდრის შვიდი შვილი ჰყავდათ: ნინა, ვალერიანი, ვლადიმერი, ლიდია, ხუტა, ჭიჭიკო, დავითი. სამწუხაროდ, მათ სამი შვილი გარდაეცვალათ. ჭიჭიკო ბავშვობაში მორიელის ნაკბენით გარდაცვლილა, ხუტა და ვალე (ვალერიანი) კი II მსოფლიო ომიდან აღარ დაბრუნებულან. ანდრის შვილიშვილის, დავითის ქალიშვილის, ზაირა ალანიას გადმოცემით: „ხუტა არნახული მომღერალი ყოფილა. იმ დროს რაიონულ ცენტრში იდგა ძველი როიალი და ხუტა იქ კონცერტებს მართავდა თურმე. გადმოცემით ვიცით, რომ არაჩვეულებრივად უკრავდა როიალზე.“ (ანდრის ძმისწულის, ბიქტორ ალანიას, ცნობით, ხუტა გიტარაზე უკრავდა კარგად). ხუტა ქერჩში იბრძოდა და იქ დაიღუპჰა. მშობლები კი სულ ელოდნენ, ის ისეთი იყო, არ დაიღუპებოდაო. 30-იან წლებში (1934 წელს), ხობის რაიონში ჩამოყალიბდა მხატვრული კოლექტივი პორფილე გაბელიას ხელმძღვანელობით. გუნდი კონცერტებით გამოდიოდა ცხაკაიას რაიონსა და ფოთში. 1937 წელს ხობის გუნდი ოლიმპიადაზე წარმატებით გამოვიდა და გამარჯვება იზეიმა. რაიონულ გუნდში, „ოდოიას“ პირველი შემსრულებელი ანდრი ალანია ყოფილა. აქვე პირველად შეასრულეს ანდრიმ და მისმა ძმამერმილემ, ანდრის მიერ შექმნილი სიმღერა ,,მალანური“. პორფილე გაბელიას გარდაცვალების შემდგომ, წლების განმავლობაში, რაიონულ გუნდს ანდრი ალანია ხელმძღვანელობდა. მისგან სწავლობდნენ სიმღერასა და დაკვრას. რაიონულ გუნდში მღეროდნენ: მ. ლატარია, შ. ფულარია, ა. მეუნარგია, ი. ბერაია, ვ. შენგელია, რ. კალანდია და სხვები. ანდრის შესანიშნავი გუნდი ჰყოლია, ზუგდიდში, ოლიმპიადაზე წარმატებაც მოიპოვა. იქვე მისულა მასთან თადა გოგუა და მეგობრებს ერთმანეთისთვის წარმატება მიულოცავთ. ბიქტორ ალანიას ცნობით, ანდრის ,,ანსამბლთან ერთად მოსკოვში უმღერია კონცერტზე ლდა პატეფონი უჩუქებიათ“. როგორც ჩანს, ეს წარმატებული კონცერტი იყო. სიმღერის გარდა, ანდრის დიდი გატაცება ბუნება იყო. უყვარდა თავისი ოდა-ბაღის კუთხე-კუნჭული, მუდამ აკვირდებოდა ბუნების ყველა გამოვლენას და ალბათ ამიტომაც კარგი ,უდი პლომო“ აგრონომიც იყო. ყოველთვის შესანიშნავი ბაღ-ბოსტანი ჰქონდა, ასევე უყვარდა მყნობა; მის ეზოს შესანიშნავი ხეხილი ამშვენებდა. ანდრი ალანიას სიცოცხლის ბოლომდე გაჰყვა ახალი სიმღერების შესწავლის ჟინი. სიკვდილსაც თურმე სიმღერით შეხვდა. მისი ბოლო ფრაზა ყოფილა: „რინაშ ნება ქორდასინი, ნანა ქიანა მუში მაფართა რე, ნა“. ასე სიმღერით განერიდა წუთისოფელს 1966 წელს 87 წლის ლოტბარი.

ვლადიმერ (ლადი) ანდრის ძე ალანია დაიბადა 1914 წლის 16 იანვარს სოფ. გურიფულში. ვლადიმერს მამისაგან გამოჰყვა მუსიკალური ნიჭი. თავდაპირველი მუსიკალური განათლებაც მამისაგან მიიღო. ოჯახში ისწავლა ხალხური სიმღერები, ჩონგურზე დაკვრა. ამასთან, ხალასი ნიჭით დაჯილდოებული ყმაწვილი, ადვილად უღებდა ალღოს ყველა საკრავს. ჩონგურის გარდა იგი ასევე უკრავდა სხვა ინსტრუმენტებზეც – ფანდურზე, აკორდეონზე, სალამურზე, მანდოლინაზე, ფორტეპიანოზე. პატარა ლადი გურიფულის გიმნაზიაში მიაბარეს, რომლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო ხობის საშუალო სკოლაში, სპეციალური მუსიკალური განათლება კი მიიღო ქ. თბილისის სამუსიკო სასწავლებელში, სადაც საგუნდო სადირიჟორო განყოფილება დაამთავრა. მისი მასწავლებელი იყო გრ. კოკელაძე. ვლადიმერს ჰქონდა ლამაზი ტემბრის ხმა. როგორც კი ყურს მოჰკრავდა სიმღერის ახალ ვარიანტს, ან უცნობ სიმღერას, მანამ კარგად არ შეისწავლიდა, არ მოისვენებდა. იგი ნიჭიერი და ხალასი პიროვნება იყო. მის გვერდით სიმღერა ყველას უყვარდა. სამეგობრო წრეც დიდი ჰყავდა.

  ლოტბარ ალიოშა ბერაიას გუნდში, მასთან ერთად მღეროდნენ: მალაქია ქვითკინია, აპოლონ ლომთაძე, ლუდუკი ჩაჩიბაია, იროდი ალანია (ანდრი ალანიას ძმისწული), ვაჟა აბაკელია, რადიკო ალანია, აპოლონ ბუკია, ლიანა სიჭინავა, გული ხურებელავა, მზისა თუთბერიძე, ლიანა ლაგვილავა, ზენევა ლაგვილავა, იადონ გერგაია, ეთერ გაბისონია, ავრორა ალანია, ნელი ბერაია, ვაჟა წურწუმია, მურმან გრიგოლავა, გაგალი ჭითანავა, ნუგზარ ზარანდია", ლუდუკი ჯგერენაია, კოტე ქავთარაძე, ამირან გაბაშვილი, რევაზ თოდუა. გუნდის რეპერტუარი მდიდარი იყო. მღეროდნენ ,„ჩელას“, „სისა ტურას“, „ოდოიას“, „ოჩეშხვეის“, ,,მრავალჟამიერსა“ და ვინ იცის, კიდევ რამდენ ლამაზ სიმღერას. თავად ალიოშა ბერაიაც წერდა ლექსებსა და სიმღერებს. ვლადიმერი დაოჯახდა სენაკელ ქეთევან სანდროს ასულ გულუაზე. ქეთევანი დიდი მოჭიდავის, ნესტორ ესებუას შვილიშვილი გახლდათ. ვლადიმერის სიდედრი, ნადია ესებუა, მამამისივით ჭიდაობის მოყვარული იყო. მას ჯიშად მოსდგამდა ფიზიკური ძალა. 1940-I980 წლებში ვლადიმერ ალანიას მოღვაწეობა მთლიანად, ახალგაზრდა თაობის მუსიკალურ აღზრდას უკავშირდება. სხვადასხვა დროს იგი მუშაობდა ხობის სარაიონო კულტურის სახლთან არსებულ სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლში (1940-1954), ბიის, შუა ხორგის, ჭალადიდის, ქვემო ქვალონის, შუა ქვალონის (1972-1973) საშუალო სკოლებში მუსიკის მასწავლებლად. სადაც კი იმუშავა, ყველგან ანსამბლები, ქართულ ხალხურ საკრავთა ორკესტრები ჩამოაყალიბა. ასევე ჩონგურისთვის ქმნიდა საკუთარ ჰანგებს. ვლადიმერ ალანია ვირტუოზულად ფლობდა ჩონგურს და შესანიშნავად ასრულებდა საკუთარ მელოდიებზე შექმნილ პოპურის, რომელიც შეტანილია საქართველოს რადიოს ოქროს ფონდში. მის მიერ ჩონგურზე დაკრული მელოდია ჟღერს კინოფილმში „მაცი ხვიტია“. ვლადიმერ ალანია პურმარილიანი და სტუმართმოყვარე კაცი იყო, თან – დიდი გურმანიც. მას ხელეწიფებოდა მეგრული კერძების მომზადება, აყენებდა ღვინოს, ხდიდა არაყს. ბუნებით მკაცრი იყო, ვერ იტანდა ტყუილს, სიტყვის კაცად იყო ცნობილი. სიმკაცრის მიუხედავად, ძალიან გულჩვილი და თბილი გულის პატრონი იყო. ფიზიკურად მოხდენილი ვაჟკაცი იყო, მაღალი, შავგრემანი. ტყუილი არ უყვარდა, მაგრამ ზოგჯერ მეუღლის მოტყუება უწევდა ,,თვალის განზე გაპარებისა თუ სულწუწკობის გამო“. თავდ იტყოდა თურმე: „კაცი რა კაცია, ქალის ეშხი და სილამაზე თუ ვერ შეიგრძნოო“. ლადის შვილი, მურთაზი, იხსენებს: „მამაჩემს ლამაზი ქალები მოსწონდა თურმე და მოხდა ასეთი რამ: დედაჩემს მაღაზიის გამყიდველისათვის დაუბარებია, კარგი ხალათი თუ მოიტანეს გასაყიდად, ლადის გამოატანე და მადლობელი დაგირჩებიო. ეს ხალათი კი გამოატანეს ლადის ქეთოსთან, მაგრამ შინ მიმავალ გლადიმერს ერთი ლამაზი ქალი შემოხვდა გზად. მუსაიფ-მუსაიფით მიადგნენ ამ ქალის სახლს. ლამაზმანმა შეიპატიჟა სტუმრად ბატონი გლადიმერი და ვლადიმერმაც „ვაშინერს“ სტუმრობა ზელცარიელადო და მეუღლისათვის მისატანი ხალათი საჩუქრად უბოძა მასპინძელს. რა უნდა ექნა? მეორე დღეს, ტყუილის დასაფარავად, ხელახლა ყიდვა მოუწია და ხალათით ხელდამშვენებულმა ქეთუშაც გაახარა“. ყველასთვის საყვარელი პიროვნება ვლადიმერ ალანია 1994 წელს, 80 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ვლადიმერს დარჩა შესანიშნავი შვილები: ამალია, ნუნუ, გიგლა და მურთაზი. ვლადიმერის შვილები და შვილიშვილები ასევე მუსიკალური ნიჭით არიან დაჯილდოებულნი. ამალია ალანია შესანიშნავად მღერის, უკრავს ჩონგურზე, ფორტეპიანოზე. დიდი ბაბუების, ანდრისა და ვლადიმერის მუსიკალური ნიჭი გამოჰყვა, ნუნუ ალანიას შვილიშვილს – ალეკო ქანთარიას. იგი უკრავს თითქმის ყველა ინსტრუმენტზე. ვლადიმერის შვილებთაგან სპეციალური მუსიკალური განათლება მიიღო მურთაზ ალანიამ. უკრავს ჩონგურზე, ფანდურზე, სალამურზე მანდოლინაზე, აკორდეონზე, გიტარაზე დაკვრა. ასევე, ოჯახში, მამისაგან აქვს შესისხლხორცებული ქართული ხალხური და ქალაქური სიმღერები. ოჯახში მიღებული განათლების შემდეგ სწავლა განაგრძო თბილისის საესტრადო სასწავლებელში ვასო ხუციშვილისა და კირილე ვაშაკიძის ხელმძღვანელობით. მურთაზ ალანია ამჟამად ქ. ხობის კულტურის სახლში მუშაობს, მღერის ანსამბლ ,,კოლხეთში“.

ანდრი ალანიას უმცროსი ძმა, ერმილე თევდორეს ძე ალანია სიმღერის დიდი ტრფიალი იყო. დაიბადა 1881 წელს. მას ხავერდოვანი ხმისა და კარგი სმენით გამორჩეული. ერმილეს ძლიერ მოხშირებული სტუმრიანობის გამო მეტსახელად ,„,ტაშ-ფანდურას“ ეძახდნენ. ვინ არ მოდიოდა მასთან, ვინ არ ათევდა ლამეს მის ჭერქვეშ. ფოთში თუ ზუგდიდში ჩასული ყველა ნათესავი მის ოჯახში სტუმრობდა. ერმილე მეგრული პურმარილის გარეშე არავის უშვებდა. ერმილეს ქალიშვილი ლენა ცოლად ჰყავდა კარგ მომლხენ და მომღერალ კაცს დათიკო სალუქვაძეს. დათიკო მახარაძის რაიონის სოფ. ლიხაურიდან იყო, როდესაც სიძის ოჯახი სოფ. გურიფულში სტუმრობდა, ალანიების ოჯახში დიდი სუფრა იშლებოდა. სვამდნენ ღვინოს, ბაასობდნენ, მღეროდნენ მეგრულ და გურულ სიმღერებს. დათიკო 2003 წელს გარდაიცვალა, ხოლო ლენა – 2004 წელს. დასაფლავებულნი არიან გურიაში. ალანიების საგვარეულომ მეგრული ზარით გააცილა იმქვეყნად ერმილეს სიძე და ქალიშვილი. ერმილე ალანია 1957 წელს, 76 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ანდრის უფროსი ძმა ალექსანდრე თევდორეს ძე ალანია დაიბადა 1875 წელს. იგი განათლებული, ნაკითხი კაცი ყოფილა. ცხოვრობდა მამისეულ ოჯახში. მშრომელი ოჯახი შეძლებულად ცხოვრობდა. ალექსანდრეს ცხრა შვილი ჰყოლია. ძალიან უყვარდა სიმლერა, მაგრამ ხმა არ ჰქონდა, რასაც მტკივნეულად განიცდიდა. ბუნებით მხიარული კაცი იყო, ლექსის ტრფიალი. ზეპირად სცოდნია ,ვეფხისტყაოსანი” და ასევე მისი მეგრული „ვარიანტიც“. ბუნებით ლაღი კაცი ,,გაკულაკებამ,, ღიდად დაანაღვლიანა. ცხრა შვილის პატრონი ერთი თხის ანაბარა, ულუკმაპუროდ დარჩა, იძულებული შეიქნა ბათუმში წასულიყო სამუშაოდ, რათა ოჯახი და ძმები ერჩინა. ალექსანდრე ალანია გარდაიცვალა 1947 წელს 72 წლის ასაკში. მართალია, იგი არ მღეროდა, მაგრამ გვარის ,,მუსიკალურმა გენებმა“ თავი იჩინა მის ვაჟიშვილში – იროდი ალანიაში, რომელსაც „ხობის ბულბულს“ ეძახდნენ. ალექსანდრე ალანიას და დესპინე ქვარცხავას მეშვიდე შვილი, იროდი ალანია, დაიბადა 1919 წლის 29 აპრილს სოფ. გურიფულში. ექვსი ქალიშვილის შემდეგ, ოჯახში იგი პირველი ნანატრი ვაჟი იყო. ალექსანდრეს და დესპინეს იროდის შემდეგ კიდევ ორი ვაჟი შეეძინათ. იროდის განსაკუთრებით ანებივრებდჩენ. განსაკუთრებით ახარებდათ მშობლებს, რომ ყმაწვილს ალანიების მუსიკალური ნიჭი გამოჰყვა (თვით ალექსანდრე და დესპინე მუსიკასთან მწყრალად იყვნენ). ბებიისა და ბიძის – ანდრის გარემოცვაში აღზრდამ გაგლენა იქონია ბავშვის მუსიკალურ ჩამოყალიბებაზე. იგი ბიძისაგან ისმენდა და ითვისებდა სიმღერებს, საოცარი სმენის წყალობით ადვილად ისწავლა ფანდურზე, ჩონგურზე, ფორტეპიანოზე დაკვრა. რვა წლის ასაკში იროდი მიაბარეს გურიფულის დაწყებით სკოლაში. შემდგომ სწავლა გააგრძელა ხობის საშუალო სკოლაში. სპეციალური მუსიკალური განათლება ზუგდიდის სამუსიკო სასწავლებელში მიიღო გრ. ჭელიძის ხელმძღვანელობით. იქ დაეუფლა მუსიკის ანბანსა და ელემენტარულ თეორიას. ჭელიძის ხელმძღვანელობით ისწავლა საუკეთესო ვარიანტები სიმღერებისა: ,,მმეგრული“, „ხობელ ვორექ“ და მრავალი სხვა. დიდი სიყვარულით იხსენებდა იროდი ალანია თავის მასწავლებელს, როგორც უაღრესად ტკბილ და თბილ კაცს; იტყოდა: იგი ქვასაც კი აამღერებსო. მასთან მღეროდნენ ვალიკო გელანტია, დათიკო, კოსტა და ვანიკო მესხიები, დომე კიტია, შოთა ბიგვავა, ვოვა ჯორჯიკია და სხვები. სრულიად ახალგაზრდა ყმაწვილი ბიძამისმა, ანდრი ალანიამ მიუყვანა რემა შელეგიას სოფ. ხეთაში. ბატონი რემა იროდის ნიჭიერებამ განაცვიფრა. ამის შემდეგ, იროდი, გურიფულიდან ფეხით დადიოდა სოფ. ხეთაში გუნდის რეპეტიციებზე და სწავლობდა სიმღერებს. იმ პერიოდში რემა შელეგიას გუნდი უკვე კონცერტებს მართავდა სამეგრელოს ქალაქებში, ერთ-ერთ კონცერტზე, გალში, რემამ 13-14 წლის ყმაწვილსაც მიაღებინა მონაწილეობა. იქაურ მცხოვრებს, ვინმე ყოლბაიას მოსწონებია იროდი და საჩუქრად თხა გამოუყოლებია. ასეთი იყო მისი ,,პირველი ნათლობა“ (იროდის შვილის, ფრიდონ ალანიას მოგონებიდან). რემა შელეგიას გუნდში სიმღერა დიდი სკოლა იყო. მის რეპერტუარს ამშვენებდა მეგრული, აფხაზური, იმერული, გურული, რაჭული, სვანური სიმღერები, რომლებიც რემა შელეგიას მოსწავლეებმა შემოინახეს და გადასცეს შემდგომ თაობებს. რემა შელეგიას დიდი დამსახურება მიუძღვის მომღერალ-ლოტბართა აღზრდის საქმეში. მასთან დაოსტატდნენ პორფილე გაბელია, ვაჟა აბაკელია და იროდი ალანია. 1938 წელს გუნდში 100-ზე მეტი მომღერალ-მოცეკვავე იყო გაერთიანებული. V ოლიმპიადაზე გუნდმა II ადგილი დაიმსახურა.

1938 წლის აგვისტოში მოსკოვში, გამოფენაზე გაემგზავრნენ. მოსკოველი მაყურებლის წინაშე სცენაზე წარდგნენ არაჩვეულებრივად ლამაზ, ეროვნულ სამოსში გამოწყობილი მომღერლები? საინტერესოდ მომზადებული რეპერტუარით. გუნდის გამოსვლას მაღალი, შეფასება მიეცა. საქართვე–- ლოში დაბრუნებულებს მადლობები და ფასიანი საჩუქრებიც გადაეცათ. იროდი ალანია ფიზიკურად ძლიერი, მოხდენილი ვაჟკაცი იყო. თამაშობდა ხობის რაიონის საფეხბურთო გუნდში, სიცოცხლის ბოლომდე არ განელებია ფეხბურთისადმი და, საერთოდ, სპორტისადმი სიყვარული. იგი ემოციების გარეშე ვერ უყურებდა თამაშს. 194) წელს, ომის დაწყებისთანავე, იროდი ალანია გაიწვიეს დიდ სამამულო ომში, საიდანაც 1943 წელს მძიმედ დაჭრილი დაუბრუნდა მშობლიურ სოფელს. ომში გამოჩენილი სიმამაცის გამო დაჯილდოებული იყო სამამულო ომის პირველი და მეორე ხარისხის ორდენებით და მრავალი მედლით. დაბრუნების შემდეგ მუშაობა დაიწყო საშუალო სკოლაში ფიზკულტურის მასწავლებლად, მაგრამ, ფეხის ტკივილის გამო (ფეხში ტყვია ჰქონდა ჩარჩენილი), ამ საქმიანობას თავი დაანება და მოღვაწეობა მუსიკის სფეროში გააგრძელა. ფეხის ტკივილის მიუხედავად, დაუზარელად გადიოდა 15 კილომეტრს ფეხით სოფელ საჯიჯაომდე, რომ მოსწავლეებისთვის მუსიკის გაკვეთილი ჩაეტარებინა. იგი არა მარტო ასწავლიდა სიმღერას, არამედ მოსწავლეებს ქართული სიმღერის ბუნების შესახებაც აწვდიდა ცნობას. რემა შელეგიას სკოლაგამოვლილმა, მეგრულთან ერთად, კარგად იცოდა სხვა კუთხის სიმღერებიც. თავისუფლად ფლობდა სიმლერის ყველა ხმას, სუფთად ინტონირებდა, მას არც სჭირდებოდა ტონის აღება, შინაგანად გრძნობდა ბგერათა სიმაღლეს. 1949 წელს იროდი ალანია მუშაობას იწყებს ხობის #1 საშუალო სკოლაში (იმჟამად სკოლის დირექტორი იყო ვასო ერემაძე), 1949 -50 წლებში, განათლების განყოფილების წინადადებით,, გადადის ხორგის საშუალო სკოლაში (დირექტორი: ა. მირცხულავა), 1951 წელს – ახალსოფლის რვაწლიან სკოლაში (დირექტორი: აკაკი ნაროუშვილი). მან სკოლაში გუნდთან ერთად ჩამოაყალიბა ხალხურ საკრავთა ორკესტრი. მოსწავლეთა ოლიმპიადებზე წარმატებით გამოჰყავდა სკოლის გუნდები. მის სახელს უკავშირდება მასწავლებელთა სახლში ბიჭუნათა ანსამბლის ჩამოყალიბება. პარალელურად მღეროდა ალექსანდრე ბერაიას გუნდში, ხოლო შემდეგ, 1994 წლამდე, ხელმძღვანელობდა ხობის კულტურის სახლის მომღერალთა ანსამბლს ,,შვიდკაცას,,. იგი იყო ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, არაერთი ფესტივალის ლაურეატი. იროდი ალანია 1994 წელს გარდაიცვალა. მის დაკრძალვაზე ხალხის ნაკადი არ წყდებოდა. მოდიოდნენ მისი კოლეგები, მეგობრები, მოსწავლეები, რათა პატივი მიეგოთ და უკანასკნელ გზაზე სიმღერით გაეცილებინათ მეგრული სიმღერის უზადო მცოდნე და ოსტატი – იროდი ალანია. მოგონება „მამაჩემი ძალიან მომთხოვნი იყო, ღამე ისე არ გაგვიშვებდა დასაძინებლად, გაკვეთილი რომ არ გამოეკითხა. მე და ჩემი ძმა მოგელი კარგად ვსწავლობდით, რათა მამა გაგვეხარებინა, წერა-კითხვა დედამ, ლენა კუპრეიშვილმა, გვასწავლა. ის კარგად ფლობდა რუსულ ენას, დედის წყალობით ვისწავლეთ რუსული ენა და ლიტერატურა. მამაჩემი იყო საზოგადოებაში მიღებული პიროვნება, გულუხვი და კეთილი; მახსოვს, ბეჯითი სწავლისათვის ძმები ველოსი პედით დაგვასაჩუქრა. ჩემი და მოგელის სიხარულს საზღვარი არ ჰქონდა. ვუვლიდით, ქრეცხავდით, ხობის ცენტრში ვეგზავნებოდით მეზობლებს და ჩვენთვის უსაყვარლეს საალანიოს ჭალაში დავქროდით. მამას უყვარდა თევზაობა. ერთხელ, დაიჭირა უამრავი თევზი და მეზობლებს ჩამოურიგა. ეს იყო ხატის დღესასწაულის წინა დღე. მახსოვს მათი სიხარულიც. მეზობლები თითქმის სიმღერით ამბობდნენ: „იროდიქ გამახარეს ნანინაო“. მამაჩემი კარგი თამადა იყო. შესანიშნავი ქართულით ტკბილმოუბარი, ორატორი. სიმღერით მიჰყავდა სუფრა, შიგადაშიგ – შაირ-კაფიებით და ანეკდოტებით, გალაკტიონისა და კაკა ჟვანიასა ლექსებით. ერთ-ერთ სუფრაზე ასეთი რამ მოხდა. ოჯახის პატრონს ღვინო შემოაკლდა და იროდის გაუმხილა, ღვინო აღარ მაქვს სამყოფი და სირცხვილით თავი მეჭრებაო. იროდის უპასუხნია: პატარა ჭიქით, ქართული ლექსებითა და სიმღერებით შეგეშველები და შენს სტუმრებს ბანცალ-ბანცალით გავუშვებო. მართლაც, ისეთი ლხინი გამართულა, რომ შემდგომში ტკბილ მოსაგონრადაც ჰქონდათ.

 

მამაჩემს საკუთარ ლექსებზე აქვს დაწერილი სიმლერები. ის ეტრფოდა სამეგრელოს ბუნებას, ხშირად განმარტოვდებოდა, ბუნების წიაღში ისვენებდა და, მუზით აღტყინებული, წაიღიღინებდა ახალ ლექსზე დაწერილი ახალ ლამაზ მეგრულ მელოდიას. I984 წელს ხობის კულტურის სასახლეში აღინიშნა მისი 65 წლის იუბილე, რომელზეც იროდიმ შეასრულა ალ. ბერაიას ,,საყვარელო ჩემო სამშობლო“, ,,სიმღერა თბილისზე“, „ჩელა“, „ქუჩუჩელი ჩქიმი ვარდი“, „სისატურა“ და სხვა. მისი საძმო მეგობრები იყვნენ: ვახტანგ (ჭუტული) მიმინოშვილი, გალაქტიონ შვანგირაძე, ვაჟა აბაკელია, ძამუ კუტალია, შოთა გოგია, ნოდარ შონია, ვახტანგ სარგია, ჟორჟი გვასალია და სხვ. მეზობლები იტყოდნენ ხოლმე, იროდი ალანიასთანა კაცი ალანიებში არ დაიარებაო. იგი იყო განათლებული, ნაკითხი, თავმდაბალი. რამდენჯერ დასთენებია წიგნების კითხვაში. ღამით ან კითხულობდა, ან ლექსსა და მუსიკას წერდა. დედაჩემი, ლენა კუპრეიშვილი ძალიან ლამაზი ქალი იყო, სათნო და ნაზი. მამაც შესაფერისად უვლიდა თავის „ლენკას“. ოჯახში მძიმე საქმეებს მამა აკეთებდა. იგი კარგი მეურნე იყო, მუდამ შესანიშნავი ბაღ-ბოსტანი ჰქონდა. მსხვილფეხა, თუ წერილფეხა საქონელს თვითონ უვლიდა. საკუთარი ხელით გახარებული ყურძნისაგან აყენებდა ღვინოს, ხდიდა არაყს. ერთადერთი, რაც ენანებოდა, ის იყო, რომ მამის დანატოვარ ფუტკარს ვერ მოუარა, სკები გააჩუქა მეზობელ-ნათესავებში. ალერგია რომ არა, ერთ ოჯახს სიმბოლურად მაინც დავიტოვებდიო, – იტყოდა ხოლმე. იროდის ძმა, ბიქტორ ალექსანდრეს ძე ალანია ცხოვრობს ქ. რუსთავში. მახსენდება ერთი ეპიზოდი. თბილისში გასტროლებზე ჩასული ,, კოლხეთი“ მოგელიმ შინ მიიწვია. სუფრაზე გააჩაღეს ისეთი სიმღერა, რომ მთელი უბანი გარეთ გამოეფინა. ისმოდა გულში ჩამწვდომი მეგრული სიმღერები და ერთიანად მრავალჟამიერი საქართველოსი. ლევთერი შონიამ”, ნაბახუსევმა მძღოლმა, დაარღვია საგზაო წესი. რუსთაველმა ინსპექტორმა ჩამოართვა მართვის მოწმობა, მაგრამ, გვარი – შონია რომ ამოიკითხა, თან ჩოხა-ახალუხში გამოპრანჭული მომღერლებიც რომ დაინახა, მაშინვე დაუბრუნა და დასძინა: ეს რა დაგვემართა, რაღა რუსთავის „ობეხეესის“, ანზორ შონიას, მოგვარე დავიჭირეთო. ,,ქრთამად“, თუ ჯარიმად კი სიმღერა მოსთხოვა. ანსამბლმაც არ დააყოვნა და ღია ცის ქვეშ, ქალაქის ცენტრში, შემოსძახა ,,კუჩხი ბედინერი“; „აბა ულას“ სიმღერით ჩამოაცილეს თბილისამდე ოლიმპიადაზე გამარჯვებული ნაქეიფარი მომღერლები.

თბილისში მომღერლები სასტუმრო ,უშბაში“ ცხოვრობდნენ. მეორე საღამოს, სასტუმროში ვახშმობისას, მომღერლებმა იმპროვიზირებული კონცერტი მოაწყვეს. რადიკო ალანიამ დაუკრა პიანინოზე და მაშინვე მთელი „სასტავი“ ამღერდა, პიანინო შეცვალა ზალხურმა საკრაგვგებმა და ლამაზი კონცერტი გაიმართა. მღეროდნენ არა მარტო მეგრულს, არამედ დააგუგუნეს საქართველოს ყველა კუთხის სიმღერა, ასევე რუსული რომანსები და სიმღერები სამამული ომის თემაზე. რესტორანში მომლხენთა შორის იყვნენ ზუგდიდელები, რომლებიც ტოლს არ უდებდნენ ანსამბლს. რესტორანში ტევა არ იყო. სიმღერამ გამგლელ-გამომვლელთა ყურადღება მიიპყრო და, უნებლიეთ ისინიც, „საკონცერტო დარბაზში“ აღმოჩნდნენ. ოვაციები არ წყდებოდა. სუფრიდან სუფრაზე მოსაკითხები გადადიოდა შამპანურებითა და კახური ღვინით. ანსამბლში ყველასათვის უსაყვარლესმა ლუდუკი ჩაჩიბაიამ იროდის გასძახა: პატონი იროდი, ერთი სამი დღით გავაგრძელოთ ტაშ-ფანდურიო. პასუხმაც არ დააყოვნა: კარგ პურის ჭამას კარგი შრომაც სჭირდებაო და სახლისაკენ ჰერიო. ჯობია „აბა ულა“ შემოვძახოთ ,„,ჯიმალეფი“-ო. და მშობლიური კუთხისაკენ აიღეს გეზი ოლიმპიადაში გამარჯვებულებმა.“ ფრიდონ ალანია (იროდი ალანიას ვაჟი).

წყარო: 'ქართული ხალხური სიმღერის მოამაგენი" 2007 წ.