ხობის ბაზარი (1898 წ.)

 დ. ხობი (სამეგრელო)

ჭირნახულის ფასი. დაბა ხობის თავში, გზა-ტკეცილის იქით-აქეთ, დგას — ყრმებთა განმანათლებელნი, სოფლის მოსამართლეები და საქმის გამხრელები. ბოლოში იქვე აფთექა, ფერშალი, პოლიციის მოურავები; შუაში მოთავსებულია ორმოცი დუქანი: საფართლო და სასმელების, ვაჭრების სიმიდის მაღაზია, სადაც ფუთი იყიდება 35 კაპ., მჭედელ-ნალბანდები, მებანქოები და სხვა. გარშემო სხვა-და-სხვა საზოგადოების და სოფლების ნაწარმოებით.

როგორც სხვაგან ბაზრებში, ისე აქაც შემოაქვთ საწყალ გლეხებს 40—60 ვერსიდან „ადესის“ ღვინოები, ქუთაისის და ფოთის, ზოგიერთ იმერულ ღვინოებზე უკეთესი, აქ იყიდება კოკა (24 ჩარექი) მანეთიდან მანეთ ნახევრამდე, ასე რომ ჩარექი ღვინო თუ შაურად დაუჯდებათ, იქეთ ჰყიდიან 15—20 კაპეიკად, მაგრამ მაინც რომ არ ფასდება გლეხის ნაოფლარი! ერთი გლეხი გაოცებული გაიძახის: ამ ტიკში სამი კოკა ღვინო ჩავწყვიე? ვაჭარიც თვისის მომხრეებით ეუბნება: აი 2 ფუთის მეტი არ მოვიდა. აქ შეხვდა ვინმე ცნობის მოყვარე და უთხრა: ტიკიდან სჩანს, ღვინო მეტი უნდა იყოსო. რაკი გლეხებსაც ქომაგი გაუჩნდა, ხელ-ახლა ასწონეს და გამოვიდა ვაჭრისაგან ნაჩვენებ 2 ფუთის მაგიერ ოთხ ნახევარი ფუთი!

"ცნობის ფურცელი" N496, 1898 წ.

ხობის რაიონი (1919 წ.)

 ხობის რაიონის ავ-კარგი

ხობის რაიონი შესდგება რვა სოფლის საზოგადოებისგან. საზოგადოებების შუა ადგილს სენაკ-ზუგდიდის გზატკეცილთან, საქართველოში კარგად ცნობილ ხობის მონასტრის მახლობლად მდებარეობს დაბა ხობი. რვა ცხრა თვის წინეთ დ. ხობში იყო ასზე მეტი სოფლელებისთვის საჭირო საქონლის სავაჭრო დუქნები და რამოდენიმე სახელოსნოები. სამეგრელოში ბოლშევიკების სახელით მომქმედი ბრბოები შემდგარი მეტ ნაწილად წმინდა წყლის ყაჩაღებისა და მძარცველებისაგან დასცემიან დაბას და გაუნადგურებიათ. ვაჭრები, მშვიდობიანი სოფლის მცხოვრებნი და საზოგადო დაწესებულებანი გაუძარცვავთ ისე, რომ აქედან ყველა გაქცეულა და ეს თვალსაჩინო დაბაც, რომელიც მთელ ზუგდიდის მაზრაში უდიდეს დაბად ითვლებოდა გავერანებულა. მას შემდეგ რაც გენერალ გედევანიშვილის მეთაურობით სამეგრელო გაიწმინდა აღვირ ახსნილ გაველურებულ ბრბოებისაგან დაბაშიაც ცხოვრება შესაძლებელი შეიქნა, მაგრამ წინანდელი დაბის ნიშანწყალი ეხლაც არ ატყვია. დარჩენილა კოოპერატივი, თითზე ჩამოსათვლელი დუქნები და ორიოდე რესტორანი.

ხობის რაიონში გაცხარებული ყანის მუშაობაა. უმთავრესად ითესება სიმინდი, რაც თუ კარგი ამინდი დაუდგა, საკმაოდ მოდის. მუშახელის ნაკლებობა სოფელსაც ეტყობა, რაც უნდა მიეწეროს ამჟამად გავრცელებულ სხვა და სხვა ავადმყოფობას. ისპანკამ რაიონის მცხოვრებნი გაანახევრა, ასე რომ სოფლის ეკლესიის სასაფლაოებზე მიცვალებულთა დასამარხავად ადგილის პოვნა უძნელდება მოქალაქეს. ზოგიერთ სოფლებში მაგ ხობში და სხვაგანაც სახადი ვრცელდება დ. ხობში არის მთელი რაიონისთვის ერთი საბიუჯეტო საავადმყოფო ერთის ექიმით და ორი ფერშლით. თუ ამ რაიონში ეპიდემია გავრცელდა სოფლის რიცხვი არ გამრავლდა ეს სავალალოა სხვა და სხვა სენის მომტანი გამანადგურებელი გადამდებ სნეულებამ საშინელი სახე მიიღოს.

მიწათმოქმედების მიწის მიმღებ კომისიის საქმიანობა მთელ რაიონში კუს ნაბიჯით მიდის. არის ერთი მიწის მზომელი გ. მილორავა, რომელიც ასრულებს მიწის მზომლის მოვალეობასთან ერთად კომისიის თავმჯდომარეობას, მწერლის, გადამწერის და ხშირად უბრალო მუშისაც. ასეთ პირობებში, ის ბევრს ვერას გააკეთებს და საქმეების, თავის დროზე ასრულებას ვერ ახერხებს. ჯერ ჯერობით მხოლოდ ოთხ მემამულის საქმეც არ არის დასრულებული. კომისია მუშაობს ნოჯიხევის სოფლის საზოგადოებაში. იმ სოფლებში, სადაც ხშირია მემამულეები და უმიწობა სულს უხუთავს მიწის მუშას არაფერი გაკეთებულა. არის სასოფლო კომისიაც, რომელიც ფონდში გადასულ მამულებს დასამუშავებლად ანაწილებს სანადელოთ, მაგრამ მათი მოქმედებაც ვერ ამართლებს უმიწა-წყლოთა იმედებს. იყო შემთხვევა, რომ ობლებს სახელდობრ პ. გერგაის ოჯახს, წაართვეს სამი ქცევა ნ. სასანიასაგან მიცემული ჭალა ადგილი, მაშინ როცა მას ამის მეტი ადგილი დასამუშავებლად არ გააჩნია და დღესაც არ აქვს. ეს მოხდა, როგორც ამბობენ კომისიის ერთის წევრის ჟინიანობით და მცირეწლოვანი ობლები, რომელნიც ერთადერთი მარჩენალია გაჭირვებული უპატრონო ოჯახისა უყურადღებოთ არიან მიტოვებულნი. არის კიდევ ასეთი გარემოება“: ერთ მემამულეს, ს. ნოჯიხევში მიწის მიმღებ კომისიამ ჩამოართვა სხვათა შორის 8 ქცევაზე მეტი ჭალა-ადგილი, რომელიც ჩაიგდო ხელში იმავე კომისიის ერთმა წევრმა „ერთად-ერთთი პარტიის დიდმა მოამაგემ“. ამან როგორც ამბობენ ეს მიწა უნდა დაირჩინოს თავის საკუთრებად. საბუთად მოჰყავს – რომ მე ხიზანი ვიყავი და ეს მიწა, როგორც სახიზნო, ჩემს განკარგულებაში იყო და კანონითაც ჩემს საკუთრებას შეადგენსო. ასეთი ხრიკით უნდა საზოგადოების ცრუ მოქომაგეს მიითვისოს ფონდში გადასასვლელი მიწა, როდესაც ეს ადგილი მემამულისაგან არის ჩამორთმეული, როგორც სახასო რასაც მთელი საზოგადოება დაამტკიცებს. ამ გვარად სხვა ბევრი უსამართლობაც ხდება.“

კრებებზე ხალხი ნაკლებად დადის. სრულიად დაეკარგათ რწმენა იმ ცრუპენტელა წვრილ-ფეხა მეტიჩრებისა, რომლებიც დაძვრებოდნენ ხალხში გაბატონებული პარტიის სახელით და კვებავდნენ საზოგადოებას ბედნიერების მოტანის დაპირებით. სოფლის მიწის მუშას მათი ნაკლებად სჯერა. ამ დროებით მოვხვდი ნოჯიხევის სოფლის სასამართლოში საზოგადოების ყრილობას, სადაც ირჩეოდა, სხვათა შორის, ამავე საზოგადოების მწერლის ა. ცქირიას განცხადება. განცხადების შინაარსი ასეთი იყო: ნოჯიხევის მცხოვრების ა. ცქირიას დის ქმარი ტომით რუსი მსახურებდა 15 წელზე მეტი ქ. ქუთაისში. ბოლო ხანებში გარდაიცვალა სოხუმში. დარჩა ცოლი ოთხი მცირე წლოვანი ბავშით. არავითარი ქონება არ დარჩენია და არც ის იციან თუ სადაური იყო. ღვთის ანაბარად დარჩენილ ქვრივს ოთხის ობლით, გარდა საკუთარის ძმის ა. ცქირია არავინ გააჩნია მარჩენალი და მომვლელი. ის სთხოვდა საზოგადოებას უმწეო ქვრივ-ობლები მიეღო თავის მფარველობის ქვეშ, ჩაეწერა ადგილობრივ მოქალაქეთა სიაში და დაენიშნა მეკუნე. საზოგადოებამ მიიღო მხედველობაში ობლების უნუგეშო მდგომარეობა და ისიც, რომ ისინი ადგილობრივ მოქალაქე ქალის შვილებია, რომელიც მზად არის შეასრულოს სხვებთან ერთად ყოველივე მოქალაქეობრივი მოვალეობა, ერთხმად დაადგინა ხსენებული ქვრივ-ობლები ჩაეწეროს ადგილობრივ მოქალაქეთ და დაენიშნოს მეკუნათ მოქ. ა. ცქირია. საზოგადოების ასეთი სამართლიანი განაჩენის წინააღმდეგ გაილაშქრა ადგილობრივ სოციალ-დემოკრატების ორგანიზაციის „სულის ჩამდგმელმა“ ცნობილმა სოციალისტმა პაკუმ. ეს ვაჟბატონი ეუბნებოდა საზოგადოებას, რომ ასეთი განაჩენი არ მიეღოთ, თორემ ობლები გაიზრდებიან და მიწას მოგვთხოვენო. ამან საზოგადოება ააღელვა. თავისი განაჩენი სისრულეში მოიყვანა და არამკითხე „სოციალისტის“ ჯიუტ სიტყვებს ყურადღებაც არ მიაქცია. ის დარჩა კუდ ამოძუებული. ეხლა თურმე ა. ცქირიას უჩივის ორგანიზაციაში იმ დღევანდელ მის შეურაცხყოფას, თუმცა ასეთს რამეს იქ ადგილი არ ქონია.

ბ. ჯ—კია.

„სახალხო საქმე“ N542, 1919 წ.